วิธีค้นหาตัวบทกฎหมายไทยฉบับจริงจากราชกิจจานุเบกษา
เมื่อคำตอบผิดไม่ได้ ต้องกลับไปที่ตัวบท — วิธีตามหาเอกสารฉบับจริงในราชกิจจานุเบกษา อ่านการอ้างอิงให้เป็น และตรวจให้แน่ว่าฉบับที่อ่านอยู่ยังใช้อยู่
ทำไมบทสรุปถึงไม่พอ
บทสรุปที่อ่านง่ายเป็นสิ่งจำเป็น เพราะไม่มีใครมีเวลาไล่อ่านตัวบททุกฉบับ แต่บทสรุปทุกชิ้นล้วนตัดบางอย่างทิ้ง และสิ่งที่ถูกตัดก่อนมักเป็นชุดเดิม คือข้อยกเว้น เงื่อนไขที่ตัดสินว่ากฎนั้นใช้กับคุณหรือไม่ นิยามศัพท์ที่กำหนดขอบเขต และบทเฉพาะกาลที่ให้เวลาปรับตัว ซึ่งมักเป็นส่วนเดียวที่สำคัญจริงเมื่อต้องตอบว่าธุรกิจของคุณเข้าข่ายหรือไม่ ซ้ำร้าย บทความเก่ามักไม่ถูกแก้เมื่อกฎหมายเปลี่ยน จึงยังอ่านดูน่าเชื่อถือทั้งที่ล้าสมัยไปแล้ว
ทำไมราชกิจจานุเบกษาถึงเป็นคำตอบสุดท้าย
ราชกิจจานุเบกษาคือสิ่งพิมพ์ทางการที่รัฐใช้เผยแพร่กฎหมายและประกาศของทางราชการ จัดทำโดยสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี หลักคิดเบื้องหลังตรงไปตรงมา คือกฎเกณฑ์จะบังคับกับใครได้ก็ต่อเมื่อเผยแพร่ให้รับรู้ทั่วกันแล้ว กฎหมายจึงมีผลใช้บังคับก็ต่อเมื่อได้ประกาศที่นี่ ข่าวที่ว่าคณะรัฐมนตรีเห็นชอบหรือรัฐสภาผ่านร่าง จึงยังไม่ใช่จุดที่เรื่องนั้นกลายเป็นกฎที่คุณต้องทำตาม ส่วนสิ่งที่ประกาศมีตั้งแต่พระราชบัญญัติและพระราชกฤษฎีกา ลงมาถึงกฎกระทรวง ประกาศ คำสั่ง และการแต่งตั้ง
เตรียมอะไรไว้ก่อนเริ่มค้น
- ชื่อเรื่องเท่าที่จำได้ แม้เหลือเพียงคำสำคัญคำเดียวก็เริ่มได้
- ช่วงเวลาที่เรื่องนั้นเป็นข่าว ซึ่งใช้จำกัดผลการค้นหาได้ดีมาก
- ชื่อหน่วยงานที่ออกเรื่อง ช่วยแยกเอกสารชื่อคล้ายกัน
- เลขเล่ม ตอนที่ และวันที่ ถ้าบทสรุปที่อ่านมาให้ไว้
- โปรแกรมอ่าน PDF ที่ค้นข้อความในไฟล์ได้ เพราะเอกสารเป็น PDF ทั้งหมด
อ่านการอ้างอิงให้เป็น
ราชกิจจานุเบกษาจัดเก็บเป็นเล่มตามลำดับปี แต่ละเล่มแบ่งเป็นตอนที่ออกต่อเนื่องกัน และแยกตามประเภทของเนื้อหาอีกชั้น การอ้างอิงที่สมบูรณ์จึงมีทั้งเล่ม ตอนที่ ประเภท เลขหน้า และวันที่ประกาศ ตัวเลขชุดนี้มีไว้ให้ทุกฝ่ายมั่นใจว่าพูดถึงเอกสารแผ่นเดียวกัน เพราะลำพังชื่อเรื่องยังไม่พอจะระบุว่าหมายถึงถ้อยคำชุดไหน
| องค์ประกอบ | บอกอะไร | ใช้ค้นอย่างไร |
|---|---|---|
| เล่ม | ชุดเอกสารของช่วงปีนั้น | ยึดคุณไว้กับปี เรื่องชื่อคล้ายกันจะหลุดไป |
| ตอนที่ | ลำดับของฉบับที่ออกภายในเล่มเดียวกัน | ยืนยันว่าเป็นฉบับเดียวกับที่คนอื่นอ้างถึง |
| ประเภท | ตัวบทกฎหมาย ประกาศทั่วไป หรือทะเบียนฐานันดร | กรองผลลัพธ์ให้เหลือเฉพาะกลุ่มที่ต้องการ |
| หน้า | ตำแหน่งที่เรื่องนั้นเริ่มต้นในฉบับ | เปิดตรงจุดเมื่อไฟล์รวมหลายเรื่องไว้ |
| วันที่ประกาศ | วันที่เอกสารเผยแพร่อย่างเป็นทางการ | ตัวกรองที่ได้ผลที่สุดเมื่อจำชื่อไม่แม่น |
วินัยการตรวจสอบก่อนนำไปใช้
- ตรวจวันที่ก่อน ทั้งวันประกาศ และวันที่ตัวบทกำหนดให้เริ่มใช้บังคับ
- ค้นต่อว่ามีฉบับแก้ไขเพิ่มเติมตามมาหรือไม่ อย่าหยุดที่ฉบับแรก
- ยึดไฟล์ PDF ต้นฉบับเป็นหลัก ไม่ใช่ข้อความที่คัดลอกไปวางบนเว็บอื่น
- ถ้าจะอ้างอิง ให้อ้างจากไฟล์ที่คุณเปิดอ่านเอง ไม่ใช่จากที่คนอื่นอ้างต่อกันมา
เว็บไซต์รวบรวมกฎหมายหลายแห่งอ่านสบายกว่าไฟล์ PDF อยู่มาก แต่ข้อความบนหน้าเว็บเหล่านั้นคือสำเนาที่มีคนพิมพ์หรือดึงมาวางอีกทอดหนึ่ง จึงตกหล่นบางวรรค ถูกย่อโดยไม่บอก หรือค้างอยู่ที่ฉบับก่อนแก้ไขได้ ใช้ช่วยอ่านและช่วยค้นได้เต็มที่ แต่เมื่อต้องตัดสินใจหรืออ้างอิง ให้กลับไปเทียบกับไฟล์ต้นฉบับ
ThaiGov.co อยู่ตรงไหนในเรื่องนี้
ThaiGov.co เป็นเว็บไซต์รวบรวมบริการออนไลน์ของภาครัฐที่จัดทำขึ้นอย่างอิสระ ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของหน่วยงานใด และไม่ได้เก็บสำเนาตัวบทกฎหมายไว้เอง หน้านี้อธิบายวิธีค้นและวิธีตรวจสอบ แล้วส่งคุณไปอ่านฉบับเต็มจากต้นทางเอง เพราะเรื่องแบบนี้ไม่ควรจบที่การเชื่อคำบอกเล่าของใคร รวมถึงของเราด้วย
ขั้นตอนการใช้งาน
-
รู้ก่อนว่าคุณกำลังหาเอกสารประเภทไหน
ข่าวเรียกรวมกันหมดว่ากฎหมายใหม่ ทั้งที่อาจเป็นพระราชบัญญัติ กฎกระทรวงที่ออกตามมา หรือประกาศของหน่วยงาน สามอย่างนี้อยู่คนละชั้นและใช้คำค้นคนละชุด ถ้าไม่แน่ใจ ให้จำชื่อหน่วยงานที่ออกเรื่องนั้นไว้ก่อน
-
ขุดการอ้างอิงออกมาจากบทสรุปที่อ่านเจอ
บทความจากสำนักงานกฎหมายหรือรายงานข่าวมักบอกชื่อเต็ม วันที่ประกาศ หรือเลขเล่มและตอนที่ไว้ให้แล้ว ให้คัดข้อมูลชุดนี้จดไว้ แล้วปิดบทความไป เพราะสิ่งที่คุณต้องการจากมันคือพิกัดไปหาต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายของมัน
-
ค้นจากภายในเว็บไซต์ทางการ
เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษาไม่ได้ถูกจัดทำดัชนีอย่างครบถ้วน การค้นด้วยเครื่องมือทั่วไปจึงมักได้ข่าวและบทความที่คัดลอกต่อกันมาขึ้นก่อนไฟล์ต้นฉบับ ให้เปิดเว็บไซต์ทางการที่ ratchakitcha.soc.go.th เอง แล้วค้นจากในระบบนั้น
-
ค้นด้วยคำสั้นและเฉพาะ แล้วค่อยกรอง
คำค้นยาว ๆ ที่ลอกมาทั้งประโยคมักไม่พบอะไรเลย ให้ใช้คำเฉพาะที่โดดจากชื่อเรื่อง เช่น สิ่งที่ถูกกำกับดูแล แล้วค่อยแคบผลด้วยประเภทเอกสารและช่วงเวลา ถ้ายังไม่พบ ให้ลองสะกดอีกแบบ เพราะชื่อทางการมักต่างจากคำที่ข่าวเรียก
-
เปิดไฟล์แล้วอ่านหัวเอกสารก่อนเนื้อหา
ส่วนหัวของหน้าบอกเล่ม ตอนที่ ประเภท เลขหน้า และวันที่ประกาศ ซึ่งยืนยันว่าเอกสารตรงหน้าคือฉบับเดียวกับที่คนอื่นอ้างถึง ถ้าไม่ตรงกับที่จดมา แปลว่าอาจเป็นคนละฉบับ ให้กลับไปค้นใหม่ก่อนอ่านต่อ
-
ตรวจว่ามีฉบับแก้ไขเพิ่มเติมตามมาหรือไม่
กฎหมายฉบับหนึ่งอาจถูกแก้ไขหลายครั้ง และแต่ละครั้งประกาศเป็นเอกสารแยกคนละวัน เมื่อได้ฉบับหลักแล้วจึงต้องค้นด้วยชื่อเดิมอีกรอบ เพราะข้อความที่อ่านอยู่อาจถูกเปลี่ยนไปแล้ว โดยไฟล์เดิมไม่มีอะไรบอกคุณ
-
บันทึกไฟล์ และจดการอ้างอิงให้ครบ
ดาวน์โหลด PDF เก็บไว้กับงานของคุณ อย่าเก็บแค่ลิงก์ เพราะที่อยู่ของไฟล์เปลี่ยนได้ แล้วจดข้อมูลอ้างอิงกำกับไว้ เพื่อให้คนที่อ่านงานต่อจากคุณเปิดฉบับเดียวกันได้ และให้คุณกลับมาตรวจซ้ำได้โดยไม่ต้องเริ่มใหม่
คำถามที่พบบ่อย
บทสรุปจากสำนักงานกฎหมายหรือข่าว ใช้อ้างอิงแทนตัวบทได้ไหม
ใช้เป็นจุดตั้งต้นได้ดีมาก แต่ไม่ควรใช้เป็นข้อยุติ บทสรุปเขียนเพื่อผู้อ่านกลุ่มหนึ่งในเวลาหนึ่ง จึงตัดข้อยกเว้นและนิยามยาว ๆ ออกเป็นปกติ และแทบไม่มีใครกลับมาแก้เมื่อกฎหมายเปลี่ยน ให้ใช้มันเพื่อให้ได้ชื่อเต็มและวันที่ แล้วเปิดต้นฉบับอ่านเองก่อนตัดสินใจ
ไม่มีเลขเล่มและตอนที่ จะค้นเจอไหม
ได้ เลขเล่มและตอนที่ทำให้เร็วและแม่นขึ้น แต่ไม่จำเป็น ชื่อเรื่องคร่าว ๆ กับช่วงเวลาที่เป็นข่าวก็มักพอ ให้ค้นด้วยคำเฉพาะสั้น ๆ แล้วจำกัดช่วงวันที่ให้แคบลงทีละขั้น เมื่อเจอแล้ว เลขเล่มและตอนที่จะอยู่บนหัวเอกสารให้จดไว้ใช้ครั้งต่อไป
จะรู้ได้อย่างไรว่าฉบับที่อ่านอยู่ยังไม่ถูกแก้ไข
ตัวไฟล์เดิมจะไม่บอกคุณ เพราะการแก้ไขแต่ละครั้งประกาศเป็นเอกสารคนละฉบับคนละวัน จึงต้องค้นด้วยชื่อเดิมอีกครั้งว่ามีฉบับแก้ไขตามมาหรือไม่ และเว็บไซต์ไม่ได้รวมทุกฉบับเป็นตัวบทเดียวให้ หากมีผลต่อการตัดสินใจสำคัญ การให้ผู้ประกอบวิชาชีพกฎหมายตรวจอีกชั้นคุ้มค่าเสมอ
ค้นชื่อกฎหมายในเครื่องมือค้นหาแล้วไม่เจอไฟล์ต้นฉบับ ผิดปกติไหม
ไม่ผิดปกติ เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษาไม่ได้ถูกจัดทำดัชนีอย่างครบถ้วน สิ่งที่ขึ้นมาก่อนจึงเป็นข่าวและบทความที่คัดลอกต่อกันมา หลายคนจึงลงเอยด้วยการอ่านฉบับย่อโดยไม่รู้ตัว ทางออกคือเข้าเว็บไซต์ทางการเอง แล้วค้นจากในระบบนั้น
ต้องเสียค่าใช้จ่ายหรือสมัครสมาชิกไหม
การค้นหาและเปิดอ่านเอกสารที่ประกาศแล้วบนเว็บไซต์ทางการไม่มีค่าใช้จ่าย และเป็นไฟล์ PDF ที่ดาวน์โหลดเก็บไว้ได้ หากพบบริการที่เก็บเงินเพื่อดูเอกสารเหล่านี้ สิ่งที่คุณจ่ายคือความสะดวก ไม่ใช่เอกสารที่คนอื่นเข้าไม่ถึง
เปิดไฟล์ PDF แล้วค้นข้อความข้างในไม่ได้ ทำอย่างไร
เอกสารบางฉบับ โดยเฉพาะฉบับเก่า เป็นภาพสแกนของหน้ากระดาษ จึงไม่มีชั้นข้อความให้ค้นหา ให้ใช้เลขหน้าจากการอ้างอิงเปิดไปยังตำแหน่งที่ต้องการแทน หรือใช้โปรแกรมแปลงภาพเป็นข้อความช่วยอ่าน แต่ถ้าจะคัดลอกถ้อยคำไปอ้างอิง ให้ทานกับหน้าต้นฉบับด้วยตาอีกครั้ง